Süni intellekt bumunun bədəli: İqtisadiyyatı hansı dəyişikliklər gözləyir?
Süni intellekt texnologiyalarının sürətli inkişafı dünya iqtisadiyyatında ciddi dəyişikliklərə səbəb ola bilər. Bu texnologiyanın istehsalı və xidmətləri ucuzlaşdıracağı gözlənilsə də, əmək bazarında iş yerlərinin azalması, gəlir bərabərsizliyinin dərinləşməsi və maliyyə bazarlarında qeyri-sabitlik kimi risklər də gündəmə gəlir.
1business.media xəbər verir ki, Banker.az-ın dərc etdiyi təhlildə süni intellektin iqtisadiyyata mümkün təsirləri və bu texnologiyanın yaratdığı yeni risklər araşdırılıb.
Məqalədə qeyd olunur ki, texnologiya sahəsindəki inkişaf gözlənilən sürətdən daha tez baş verir. OpenAI və Google DeepMind şirkətlərinin böyük dil modellərinin Beynəlxalq Riyaziyyat Olimpiadasında qızıl medal qazanması süni intellektin imkanlarının genişləndiyini göstərən nümunələrdən biri kimi təqdim edilir.
Proqnozlara görə, 2027-ci ilə qədər GPT-4 modelindən 1000 dəfə artıq hesablama gücünə malik yeni süni intellekt modelinin hazırlanması gözlənilir.
İş yerləri və maaşlar necə dəyişəcək?
Süni intellektin əmək bazarına əsas təsirlərindən biri bəzi peşələrin avtomatlaşdırılması olacaq. Kompüter proqramlarının insan əməyindən daha ucuz başa gəldiyi sahələrdə işçilərə ödənilən maaşların artımı məhdudlaşa, bəzi vəzifələr isə avtomatlaşdırıla bilər.
Bu prosesdə süni intellekt texnologiyalarına sahib olan şirkətlər və kapital sahibləri daha çox gəlir əldə edə bilərlər. Texnologiya ilə işləməyi bacaran, avtomatlaşdırılması çətin olan peşələrdə çalışan insanlar da yüksək qazanc imkanlarını qoruya bilərlər.
Digər tərəfdən, insan əməyinə ehtiyacın davam etdiyi sahələrdə xidmətlərin qiyməti arta bilər. Süni intellektlə istehsal olunan məhsullar ucuzlaşsa da, uşaq baxımı, restoran xidmətləri və digər insan əməyinə əsaslanan sahələr bahalaşa bilər.
Maliyyə bazarlarında risklər artır
Süni intellekt bumunun maliyyə bazarlarına da ciddi təsir göstərəcəyi gözlənilir. Texnologiya şirkətlərinə və məlumat mərkəzləri kimi infrastruktura yatırımların artması bəzi şirkətlərin səhmlərinin qiymətində kəskin dəyişikliklər yarada bilər.
Təhlildə faiz dərəcələrinin yüksəlməsi və borcların yenidən maliyyələşdirilməsinin bahalaşması ehtimalına da diqqət çəkilir. Bəzi iqtisadi modellərə əsasən, faiz dərəcələrinin 20-30 faizə çatması ssenarisi də nəzərdən keçirilir. Belə vəziyyət borclu şirkətlər və vətəndaşlar üçün maliyyə çətinlikləri yarada bilər.
Süni intellekt bumundan faydalana bilməyən ölkələrin kapital axını ilə üzləşməsi də mümkün risklər sırasında göstərilir.
Gəlir bərabərsizliyi dərinləşə bilər
Süni intellektin yaratdığı iqtisadi artımın cəmiyyətin bütün təbəqələri arasında bərabər bölüşdürülməməsi əsas narahatlıqlardan biridir. Texnologiyaya sahib olan şirkətlərin gəlirləri sürətlə artdığı halda, işini itirən və ya qazancı azalan insanların sosial vəziyyəti pisləşə bilər.
Bu səbəbdən hökumətlərin vergi sistemi, təhsil və sosial müdafiə siyasətinə yenidən baxması zərurəti yarana bilər.
Təhlildə vurğulanır ki, süni intellektin iqtisadiyyata təsiri yalnız texnoloji inkişafla məhdudlaşmayacaq. Bu prosesin nəticələri insanların məşğulluğuna, gəlirlərinə, yaşayış xərclərinə və ölkələrin maliyyə sabitliyinə də təsir göstərə bilər.
